04.03.2018
Башка мөмкинлекләрне күрү һәм әйтеп бирә белү, хыяллану, бер караганда ачык тоелган хакыйкатьләрне шик астына кую, сораулар бирә белү һәм өстән-өстән генә әйтелгән фикерләрдән саклану иҗатка зур йогынты ясый. Александр Матейко
«Монда иң мөһиме нәрсә?», «Ни өчен шулай уйлыйсыз?» яки «Моннан баш тарта алабызмы?» кебек гади тоелган сораулар чынлыкта дизайнерга нык ярдәм итә. Җаваплар бурычның чишелешен үзгәртергә яки әңгәмәдәш фикеренә тәэсир итәргә мөмкин. Сораулар ышанычлы ярдәмчегә әйләнсен өчен, дөрес һәм ялгыш сорауларны аера белергә, сорау бирүне гадәткә кертергә кирәк. Шул ук вакытта сабыр, ныклы һәм үзеңә ышанган бул. Әмма башта сорауларның ни өчен мөһим икәнен аңлыйк.
Сорауның мөһим сыйфаты — фикер йөртүне эшләтеп җибәрү. Сораулар уйларга мәҗбүр итә. Кеше фикер йөртә, шикләнә, фаразлар кора, яңа фикерләр уйлап таба һәм мәсьәләне ачыклый башлый. Сорауны башка кешегә бирү мәҗбүри түгел: дизайнер күп сорауларны үзенә үк бирә. Дөрес сораулар уйланырга һәм проблеманың асылына төшенергә ярдәм итә.
«Без нинди бурычны чишәбез?» — иң мөһим дөрес сорау. Аны еш бирергә туры килер. Ул бурычны төгәл әйтергә, тәкъдим ителгән чишелешне бәяләргә яки сөйләшү тупикка керсә, башына кайтырга ярдәм итә. Аны үзегезгә, кызыксынучы якларга һәм команда әгъзаларына бирегез.
Тормыштан ялгыш сорау мисалы: «Программадан чыгу өчен тамга төп экранда уңайлыракмы, әллә элекке версиядәге кебек клиент профилендәме?» Нигә ул ялгыш? Дизайнер чишелеш тәкъдим итеп, аны нигезләү урынына карарны башка кешегә тапшыра. Ә дизайнерның роле нәкъ менә тәкъдим итүдә. Дөрес һәм ялгыш сорауларның юнәлеше төрле. Дөрес сорауны ачыклык кертү, яңа мәгълүмат белү яки, инде аңлаганыгызча, уйландырыр өчен бирәләр.
Диалогларда дөрес сорау мисаллары («Интерфейсы без шелухи» каналыннан):
— Социаль челтәрләр аша теркәлү өстик.
— Нәрсәгә?
— Кулланучыларга серсүз уйлап чыгарасы булмасын өчен.
— Ә аларга гомумән нигә теркәлергә?
— Безнең кибеттән товар алыр өчен.
— Нәрсә сата икәнебез хәтереңдәме?
— Әйе, бөтен ил буйлап китерелә торган секс-уенчыклар.
— Сатып алучылар безгә үз социаль челтәрләренә керергә рөхсәт итәр дип ышанасыңмы?
— Э-э...
— Киресенчә, теркәлмичә, бөтенләй аноним рәвештә сатып алырга рөхсәт итикме?
— Әйе, шулай яхшырактыр.
Тагын бер мисал. Сорауларның гадилегенә игътибар итегез. Көчләре дә шунда.
— Бездә прототип ясау өчен Axure кебек корал бармы?
— Бар, InVision. Нәрсәгә кирәк?
— Прототип ясарга кирәк.
— Ә прототип нәрсәгә кирәк?
— Бер бурыч бар, сценарийны аңлар өчен прототип ясарга кирәк.
— Тукта, син бит менеджер. Сиңа прототип ясау нигә кирәк? Бу дизайнер эше. Үзем ясармын.
— Ярый.
Тагын бер диалог — Ральф Капланның «С помощью дизайна» китабыннан. Ни өчен үҗәтлек мөһим икәнен аңларсыз. «Бер дизайнерга аудиоколонка корпусын яңадан эшләргә кушалар. Ул эчке өлешләрне үзгәртмичә мөмкин булмаган яңалыклар тәкъдим итә. Инженерлар каршы чыга. Сөйләшү якынча болай бара:
— Күчереп булмый. Чыбык монда гына була ала, шул.
— Шулай да күчереп карасак?
— Күчерсәк, берни дә эшләмәячәк. Ул чакта менә монда кабат эретеп ябыштырырга туры килә.
— Ә эретеп ябыштырсак?
— Булмый. Юк, була икән... Тукта әле...
Ахыр чиктә инженерлар дизайнер сораганны эшләп булганын аңлый. Үзгәрешләр тавыш сыйфатын шактый яхшырта».
Артыгын кылмагыз: бәйләнчек сораулар зыян китерергә мөмкин. Кешеләр үзләреннән сорау алалар дип уйлап, саклануга күчә һәм йомыла башларга мөмкин. Ачулана башлаганнарын сизсәгез, ни өчен соравыгызны һәм моның ни өчен мөһим икәнен тыныч кына аңлатыгыз.