26.02.2015
Эдвард Тафти «Envisioning Information» китабында болай яза (биредә һәм алга таба Сергей Сурганов тәрҗемәсе буенча): «БЕЗ мәгълүматны аңлар өчен, шул белемне җиткерү, язып кую һәм саклау өчен аны визуальләштерәбез. Бу эш һәрвакыт диярлек кәгазь яки компьютер экраны яссылыгында башкарыла. Яссылыктан чыгу һәм күрсәтелгән мәгълүматның тыгызлыгын арттыру — мәгълүмат дизайнының төп бурычлары. Сурәтләнгән мәгълүмат белән безнең өч үлчәмле дөнья арасындагы бәйләнеш көчсезләнгән саен (абстракт зурлыклар артканда) һәм күрсәтеләсе үлчәмнәр күбәйгән саен (мәгълүмат катлауланганда), яссылыктан чыгу кыенлаша. Шулай да мәгълүматны сурәтләү һәм статистик графиклар тарихы, хәтта гомумән аралашу тарихы да, күбесенчә мәгълүматның тыгызлыгын, катлаулылыгын, күп үлчәмлелеген, ә кайчак матурлыгын да арттыра торган алымнар үсеше тарихы ул».
Тафти мәгълүмат тыгызлыгы дип мәйдан берәмлегенә туры килгән мәгълүмат күләмен атый (amount of information per unit area). Ни өчен тыгызлыкны арттыру шулкадәр мөһим соң? Ни өчен бу мәгълүмат дизайнының төп бурычларының берсе? Тафти үзе шул ук китапта җавап бирә: «ДӨНЬЯ катлаулы, үзгәрүчән һәм күпкырлы. Кәгазь хәрәкәтсез һәм яссы. Вакыйгалар һәм зурлыклардан торган бай визуаль дөньяны гади кәгазьдә ничек күрсәтик?» Нәкъ шулай: кәгазь хәрәкәтсез. Алдагы фикер өчен бу мөһим.
Мәгълүмат тыгызлыгын арттыру фикерен сүзгә-сүз аңлап, интерактив мохиткә күчерик. Мәсәлән, Яндекс Карталарда Мәскәү схемасының барлык мәгълүмат катламнарын берьюлы кабызыйк. Схема бик бай, мәйдан берәмлегенә тыгызлык югары булыр, ләкин аны өйрәнү һәм анда юл табу кыенлашыр.

Интерактив мохитнең өстенлекләре ачык: масштабны үзгәртәсең, фильтрлыйсың, кирәк чакта җентекле мәгълүмат ачасың. Анда кәгазь кебек статик системаның чикләүләре юк. Ни өчен кайбер дизайнерлар интерактив мохиттә дә тыгызлыкны арттырырга омтыла соң? Һәм бу омтылыш кулланучы интерфейсына ничек тәэсир итә?
Икенче сораудан башлыйм. Күзәтүемчә, эш мохитенең үзенчәлекләрен исәпкә алмыйча тезисны сүзгә-сүз кабул итү интерфейстагы экраннар санын арттырудан куркуга китерә. Шуңа бер экранга мөмкин кадәр күбрәк мәгълүмат сыйдырырга тырышалар. Проблема чикле үлчәмле форматта мәгълүмат тәкъдим итү белән чиксез интерактив мохиттә интерфейс проектлау арасындагы аерманы күрмәүдән башлана. Дизайнерлар статик һәм чикле системаның төп алымын — мәйдан берәмлегенә мәгълүмат тыгызлыгын арттыруны — динамик һәм чиксез интерфейска күчерә.
Минемчә, мәгълүматны сирәкләү нәтиҗәлерәк: аны блокларга яки экраннарга бүлеп, чиратлап һәм кирәк кадәр генә күрсәтергә. Кыскасы, бер экранда — бер фикер. Тафти «Beautiful Evidence» китабында моны читләтеп раслый: «Тыгыз булмаган мәгълүматны кечкенә өлешләргә бүлү кайчак урынлы (истә калдыру карточкалары), кайчак урынсыз (чагыштырулар, сылтамалар, аңлатмалар)».

Беренче сорауга җавап Тафтиның «Beautiful Evidence» китабындагы «Фикер йөртү рәвеше һәм PowerPoint: бозыклыкны куып чыгару» бүлегендә: «Бер-берсенә бәйле мәгълүмат бер урында, күз күреме эчендә күрсәтелсә, аны визуаль рәвештә тәкъдим итү гадәттә күпкә нәтиҗәлерәк. Бу бигрәк тә статистик мәгълүматны анализлаганда мөһим, чөнки анда төп бурыч — чагыштыру». Тафти ачык әйтә: бу кагыйдәне абсолютлаштырмагыз, тыгызлыкны чагыштырырга кирәк чакта арттырыгыз.
Нәтиҗәдә, экранда катлаулы, үзгәрүчән, күпкырлы һәм бай визуаль дөньяны күрсәтү өчен мәйдан берәмлегенә мәгълүмат тыгызлыгын арттыручы алымнар мәҗбүри түгел. Визуаль тәкъдим итү мәгълүматның үзенә дә бәйле. Шуңа бер системадагы алымнарны икенчесенә механик күчерү зарарлы: тыгызлыкны арттыру фикерен абсолют кагыйдәгә әйләндереп, мәгънәсезлеккә җиткерергә кирәкми.